Tag: व्यक्तिमत्वविकास

कौतुक : आनंदी जीवनाची एक छोटी पण प्रभावी गुरुकिल्ली

Author:

Prof. Kali Chandrakant

M.Sc., M.Ed., D.C.S.

50+ Years of experience in Physics teaching

1. प्रस्तावना:

“कौतुक” हा शब्द ऐकताच मनात एक सुखद भावना निर्माण होते. प्रत्येकाला आपले कौतुक व्हावे असे वाटते. आपण केलेल्या कामाची दखल घेतली गेली, एखाद्याने आपल्या प्रयत्नांची प्रशंसा केली, तर मन आनंदून जाते.

    आजच्या सोशल मीडिया युगात तर कौतुकाचे स्वरूपच बदलले आहे. फेसबुकवरील Likes, इंस्टाग्रामवरील Hearts, युट्यूबवरील Comments किंवा ट्विटरवरील Reposts — या सर्व गोष्टी आधुनिक काळातील कौतुकाची नवी रूपे बनली आहेत.

  पण एक प्रश्न विचारूया. जेव्हा आपल्या अपेक्षेइतके Likes मिळत नाहीत, तेव्हा काय होते?

     अनेकदा आपण निराश होतो. मनात शंका निर्माण होतात. “लोकांना माझे काम आवडले नाही का?” किंवा “मी काही चांगले करत नाही का?” असे प्रश्न सतावू लागतात.

खरं तर इथेच आपण एक महत्त्वाची गोष्ट विसरतो — स्वतःचे कौतुक.

2. स्वतःच्या प्रयत्नांचे मूल्य ओळखा:

आपण एखादी गोष्ट का करतो? कारण ती आपल्याला आवडते. त्या कामातून आपल्याला आनंद मिळतो.

    समजा तुम्हाला छायाचित्रणाची आवड आहे. एखाद्या सुंदर संध्याकाळी तुम्ही आकाशाचा फोटो काढता आणि तो सोशल मीडियावर पोस्ट करता. त्यानंतर तुमचे लक्ष फोटोवर नसून Likes च्या आकड्यावर केंद्रित होते.

जर अपेक्षेइतके प्रतिसाद मिळाले नाहीत तर लगेच मन खट्टू होते.

पण एक क्षण थांबा.

तो फोटो काढताना तुम्हाला आनंद मिळाला होता का?

    जर उत्तर “होय” असेल, तर त्या फोटोचा पहिला आणि सर्वात महत्त्वाचा चाहता तुम्ही स्वतः आहात. तुम्ही तो फोटो आवडीने काढला, म्हणजे त्या फोटोला सर्वात मौल्यवान Like आधीच मिळाला आहे — तुमच्याकडून.

यालाच स्वयं-कौतुक (Self-Appreciation) म्हणतात.

3. आत्मविश्वासाचा पाया:

स्वतःचे प्रामाणिकपणे कौतुक करणे म्हणजे अहंकार नव्हे. ते आत्मविश्वासाचे बीज आहे.

जेव्हा आपण स्वतःच्या प्रयत्नांना मान्यता देतो, तेव्हा आपण स्वतःशी स्पर्धा करू लागतो. मग विचार बदलतो.

“हा फोटो चांगला आहे, पण पुढच्या वेळी अजून सुंदर काढायचा.”

“आजचा प्रयत्न चांगला झाला, उद्या आणखी सुधारणा करायची.”

अशा विचारांतून प्रगतीची खरी सुरुवात होते.

4.  इतरांचे मनापासून कौतुक करा:

स्वतःचे कौतुक करायला शिकल्यानंतर पुढची पायरी म्हणजे इतरांचे कौतुक करणे.

एक गंमत लक्षात आली आहे का?

     एखाद्या प्रसिद्ध व्यक्तीच्या पोस्टला आपण सहज Like करतो. पण आपल्या ओळखीतील एखाद्या व्यक्तीने चांगले काम केले तर आपण अनेकदा संकोच करतो.

मनात विचार येतात —

“त्याने माझ्या पोस्टला Like केले नव्हते.”

“तो माझा फार जवळचा नाही.”

“मी प्रतिक्रिया दिली नाही तरी काय फरक पडतो?”

पण जर एखादी गोष्ट तुम्हाला खरोखर आवडली असेल, तर तिचे मनापासून कौतुक करा.

कारण त्या एका Like मुळे किंवा सकारात्मक प्रतिक्रियेमुळे एखाद्या व्यक्तीचा दिवस आनंदी होऊ शकतो.

5. निरागसतेतील आनंद:

      लहान मूल जेव्हा हसते, तेव्हा ते कोणतीही अपेक्षा ठेवून हसत नाही. त्याच्या हसण्यात निरागसता असते.

आपणही जर इतरांचे कौतुक कोणत्याही अपेक्षेशिवाय करू शकलो, तर त्यातून मिळणारा आनंद वेगळाच असतो.

       दुसऱ्याला आनंद देताना आपण स्वतःही आनंदी होतो. मानसशास्त्रातील अनेक संशोधनांत असे आढळून आले आहे की, इतरांना प्रोत्साहन देणाऱ्या आणि सकारात्मक प्रतिक्रिया देणाऱ्या व्यक्ती अधिक समाधानी आणि आनंदी असतात.

6. चांगल्या कृतींचे फळ:

तुम्ही एखाद्याचे मनापासून कौतुक केले, तर त्याचे फळ लगेच मिळेलच असे नाही. पण अशा छोट्या चांगल्या कृती लोकांच्या मनात कायम राहतात.

लोकांना स्वतःबद्दल चांगले वाटायला लावणारी व्यक्ती नेहमीच लक्षात राहते.

हळूहळू तुम्हीही लोकांच्या विश्वासातील, प्रेरणा देणाऱ्या आणि सकारात्मक व्यक्तींच्या यादीत सामील होता.

7. शेवटचा विचार:

जीवनातील आनंद मोठ्या यशामध्येच दडलेला नसतो. तो अनेकदा छोट्या क्षणांमध्ये, छोट्या कृतींमध्ये आणि छोट्या कौतुकांमध्ये सापडतो.

म्हणून आजपासून एक छोटी सवय लावा —

स्वतःचे प्रामाणिकपणे कौतुक करा.

   आणि जेव्हा एखादी व्यक्ती, एखादे काम किंवा एखादी कल्पना तुम्हाला आवडेल, तेव्हा तिचे मनापासून कौतुक करायला अजिबात संकोच करू नका.

कारण…

स्वतःचे कौतुक तुम्हाला आत्मविश्वास देते, तर इतरांचे कौतुक तुम्हाला मोठा माणूस बनवते.

   आनंद शोधायचा असेल, तर तो मोठ्या गोष्टींमध्ये नव्हे तर अशा छोट्या क्षणांमध्ये शोधा. कारण चांगली कृती कधीच वाया जात नाही.