Tag: personal growth

“इकिगाई म्हणजे नेमकं काय? प्रत्येकाने समजून घ्यावं असं जपानी जीवनरहस्य”

Ikigai Japanese Secret of Happy and Long Life

Author:
Prof. Kali C. S.
M.Sc., M.Ed., D.C.S.
50+ Years of Experience in Physics Teaching

1. प्रस्तावना: (Introduction):

      मी या पृथ्वीतलावर का आलो आहे? माझ्या जगण्याचा खरा उद्देश काय आहे? असे प्रश्न तुम्ही कधी स्वतःला विचारले आहेत का? रोजच्या धकाधकीच्या जीवनात आपण इतके अडकतो की जीवनाचा खरा अर्थ शोधायचा राहून जातो.

जपानी लोकांनी याच प्रश्नाचे एक सुंदर उत्तर शोधले आहे — ते म्हणजे ‘इकिगाई‘ (IKIGAI). इकिगाई हा केवळ शब्द नसून निरोगी, आनंदी आणि अर्थपूर्ण जीवन जगण्याचा एक मूलमंत्र आहे.

2. इकिगाई म्हणजे नक्की काय? (What is Ikigai?):

   ‘इकिगाई‘ हा दोन जपानी शब्दांपासून बनला आहे: ‘इकी‘ (Iki) म्हणजे जीवन आणि ‘गाई‘ (Gai) म्हणजे मूल्य किंवा फळ. थोडक्यात सांगायचे तर, इकिगाई म्हणजे “तुमच्या अस्तित्वाचे कारण” (Reason for Being).

    जपानी संस्कृतीनुसार, प्रत्येक व्यक्ती एका विशिष्ट हेतूसाठी जन्माला येते आणि तो हेतू शोधणे म्हणजेच इकिगाई प्राप्त करणे होय.

3. एका जपानी स्त्रीची हृदयस्पर्शी कथा:

     एका जपानी स्त्रीला कोमामध्ये असताना एक स्वप्न पडले. ती स्वर्गात पोहोचली तेव्हा पूर्वजांनी तिला विचारले, “तू कोण आहेस?”

       तिने उत्तर दिले, “मी महापौरांची पत्नी आहे”, “मी शिक्षिका आहे”, “मी चार मुलांची आई आहे”. पण प्रत्येक वेळी तिचे उत्तर नाकारले गेले. शेवटी ती म्हणाली:

    “मी ती आहे जी माझ्या कुटुंबाची जबाबदारी घेते, मुलांवर चांगले संस्कार करते आणि त्यातून मला आनंद मिळतो.”

       हे उत्तर स्वीकारले गेले आणि ती कोमातून बाहेर आली. तिला तिच्या जीवनाचा खरा उद्देश म्हणजेच इकिगाई सापडला होता.

4. तुमचा इकिगाई कसा शोधायचा? (The Ikigai Framework):

      इकिगाई हा चार मुख्य घटकांच्या संयोगातून तयार होतो. तुम्ही तुमच्या आयुष्यातील इकिगाई शोधण्यासाठी खालील आकृतीचा (Fig. A) आधार घेऊ शकता.

   आकृतीत दाखविल्याप्रमाणे  चार वर्तुळे बनवा . त्यामध्ये पुढील विवेचनानुसार आपला माहिती भरा.

Fig. A

4.1. तुम्हाला काय आवडते? (What you love):

   तुमचे छंद, जसे की कविता, शिकवणे किंवा खेळ.

4.2. तुम्ही कशात तज्ञ आहात? (What you are good at):

    अशी कामे जी तुम्ही आत्मविश्वासाने आणि कौशल्याने करू शकता.

4.3. जगाला कशाची गरज आहे? (What the world needs):

     समाजसेवा किंवा इतरांना मदत होईल असे कार्य.

4.4. तुम्हाला कशासाठी पैसे मिळू शकतात? (What you can be paid for):

    तुमची नोकरी, व्यवसाय किंवा कौशल्य ज्यातून उत्पन्न मिळते.

  5.  चार संकल्पनांचे छेदनबिंदू:

    जेव्हा दोन वर्तुळे एकमेकांना छेदतात (Fig. B), तेव्हा काय तयार होते ते पहा.

Fig.B

छेदनबिंदू	अर्थ
आवड + कौशल्य	पॅशन (Passion)
कौशल्य + पैसा	पेशा (Profession)
पैसा + समाज	व्यवसाय (Vocation)
आवड + समाज	ध्येय (Mission)

6. दोन वर्तुळांच्या छेदनबिंदूपासून तयार होणाऱ्या संकल्पना: (Fig C)

Fig.C

    आता तुमच्याकडे चारही वर्तुळांमध्ये (रकान्यांमध्ये) विविध गोष्टींची यादी तयार झालेली असेल.
   पुढील टप्प्यात, प्रत्येकी दोन वर्तुळांमधील समान (Common) गोष्टी शोधायच्या आहेत.
  Fig C मध्ये हे छेदनबिंदू क्रमांकांनी दर्शवले आहेत.

  6.1. आवड (Passion) – वर्तुळ 1 आणि वर्तुळ 2 :

     वर्तुळ 1 (तुम्हाला काय करायला आवडते?)
    आणि
    वर्तुळ 2 (तुम्ही कशात तज्ञ आहात?)

      या दोन्ही वर्तुळांच्या छेदनबिंदूला आवड (Passion) असे म्हणतात.

    म्हणजे असे काम:

• जे तुम्हाला मनापासून करायला आवडते
• आणि जे तुम्ही आत्मविश्वासाने, कुशलतेने करू शकता

   उदाहरण:

• मला क्रिकेट खेळायला आवडते आणि मी त्यात तरबेज आहे, तर क्रिकेट ही माझी आवड (Passion) आहे.
• मला फिजिक्स विषय आवडतो आणि मी फिजिक्समध्ये तज्ञ आहे, तर फिजिक्स ही माझी आवड आहे.

6.2. पेशा (Profession) – वर्तुळ 2 आणि वर्तुळ 3 :

  वर्तुळ 2 (तुम्ही कशात तज्ञ आहात?)
  आणि
   वर्तुळ 3 (कशासाठी तुम्हाला पैसे मिळू शकतात?)

  या दोन्ही वर्तुळांच्या छेदनबिंदूपासून पेशा (Profession) तयार होतो.

  म्हणजे असे काम:

• जे तुम्ही उत्तम प्रकारे करू शकता
• आणि ज्यासाठी तुम्हाला मोबदला / मानधन मिळते

  उदाहरण:
   जर एखादी व्यक्ती अनुभवी आर्थिक तज्ञ असेल आणि तिचे मोठे व्यावसायिक नेटवर्क असेल, तर ती:

• संस्था उभारण्यासाठी निधी गोळा करू शकते
• छोट्या कंपन्यांना मोफत मार्गदर्शन देऊ शकते
• व्यक्तींना प्रशिक्षण देऊ शकते

 अशा प्रकारे ती व्यक्ती आपल्या कौशल्यांचा वापर करून समाजावर सकारात्मक प्रभाव टाकते.

   माझ्या बाबतीत:
   फिजिक्स विषय शिकवणे तसेच ब्लॉग व व्हिडिओद्वारे फिजिक्स समजावून सांगणे — हा माझा पेशा आहे.

6.3. व्यवसाय (Vocation) – वर्तुळ 3 आणि वर्तुळ 4 :

   वर्तुळ 3 (कशातून पैसे मिळतात?)
  आणि
   वर्तुळ 4 (जगाला कशाची गरज आहे?)

  या दोन्ही वर्तुळांच्या छेदनबिंदूला व्यवसाय (Vocation) असे म्हणतात.

   म्हणजे असे काम:

• जे लोकांच्या समस्यांवर उपाय देते
• आणि ज्यातून आर्थिक लाभ मिळतो

    खरं तर, कोणत्याही यशस्वी व्यवसायाचा पाया हा लोकांच्या गरजांवर आणि समस्यांवर आधारित असतो.

    उदाहरण:

• १०–२० वर्षांपूर्वी वस्तू घरपोच मिळत नव्हत्या.
• Amazon ने ही गरज ओळखली आणि आज संपूर्ण जगाला घरबसल्या खरेदीची सुविधा दिली.

   माझ्या बाबतीत:
   फिजिक्स विषयांवरील ब्लॉग्स आणि YouTube व्हिडिओंमधून आर्थिक लाभ मिळवणे — हा माझा व्यवसाय आहे.

6.4. विशेष उद्दिष्ट (Mission) – वर्तुळ 1 आणि वर्तुळ 4 :

  वर्तुळ 1 (तुम्हाला काय करायला आवडते?)
 आणि
 वर्तुळ 4 (जगाला कशाची गरज आहे?)

   या दोन्ही वर्तुळांच्या छेदनबिंदूपासून विशेष उद्दिष्ट (Mission) तयार होते.

   म्हणजे असे कार्य:

• जे तुम्हाला करायला आवडते
• आणि ज्याचा समाजाला, लोकांना उपयोग होतो

   अशा व्यक्ती सहसा समाजसेवा, शिक्षण, मार्गदर्शन किंवा मानवतावादी कार्यात कार्यरत असतात.

  उदाहरण:

• डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांचे Mission 2020 हे भारताला महासत्ता बनवण्याचे स्वप्न होते.
  ते जनतेच्या हितासाठी झटत होते, म्हणूनच ते एक विशेष उद्दिष्ट होते.

   माझे विशेष उद्दिष्ट:
  सन 2035 पर्यंत:

• 100 ब्लॉग्स लिहिणे.
• 100 YouTube व्हिडिओ पोस्ट करणे.
• एक लाख विद्यार्थ्यांना फिजिक्स विषयात मार्गदर्शन करणे.

 7. लेखकाचा स्वतःचा इकिगाई (एक उदाहरण):

    मी ५० वर्षांहून अधिक काळ फिजिक्स (Physics) शिकवण्याचा अनुभव असलेला एक निवृत्त प्राध्यापक आहे. आज ७५ व्या वर्षीही मी उत्साही आहे कारण मला माझा इकिगाई सापडला आहे. (Fig. D)

Fig. D

• आवड व कौशल्य: फिजिक्स विषयाचे सखोल ज्ञान आणि ते शिकवण्याची ओढ.
• उत्पन्न व समाजोपयोग: ब्लॉगिंग आणि YouTube द्वारे विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करणे.

माझा इकिगाई मंत्र: “फिजिक्सबद्दल सोप्या भाषेत ब्लॉग लिहिणे आणि व्हिडिओद्वारे विद्यार्थ्यांना शिक्षित करणे.”

8. जपानी लोकांच्या दीर्घायुष्याची ५ गुपिते:

    जपानमधील ओकिनावा बेटावरील लोक जगातील सर्वाधिक काळ जगणाऱ्या लोकांपैकी एक आहेत. त्यांच्या जीवनशैलीत खालील गोष्टींचा समावेश असतो:

  8.1. हारा-हाची-बु (Hara Hachi Bu):

   पोट फक्त ८०% भरेपर्यंतच जेवा.

 8.2. सतत सक्रिय राहा: “निवृत्तीपेक्षा कार्यरत राहण्यावर जास्त भर दिला जातो…”.

    ते शेवटपर्यंत कार्यरत राहण्यात विश्वास ठेवतात.

  8.3. मानसिक आरोग्य:

   वर्तमानात जगा आणि अनावश्यक चिंता सोडा.

 8.4. सामाजिक नाते:

   मित्र आणि कुटुंब यांच्याशी घट्ट जोडलेले राहा.

 8.5. निसर्गाच्या सानिध्यात:

  ताजी हवा आणि सकस आहार घ्या.

9. निष्कर्ष:

  प्रत्येक व्यक्तीचा इकिगाई वेगळा असतो. तो शोधणे हीच जीवनाची खरी साधना आहे. जेव्हा तुम्हाला तुमचा इकिगाई सापडतो, तेव्हा निवृत्ती हा शब्द अर्थहीन होतो आणि प्रत्येक दिवस उत्साहाने भरलेला असतो.

  तुमचा इकिगाई शोधण्याचा प्रयत्न आजच सुरू करा!

  अधिक माहितीसाठी इकिगाई वरील पुस्तक वाचा.

• पुस्तकाचे नाव :– “इकिगाई “ जगभरातील लाखो लोकांनी गौरविलेले बेस्ट
• सेलर  पुस्तक
• लेखक :– हेक्टर गार्सिया, फ्रान्सिस मिरेलस
• अनुवादक :- प्रसाद ढापरे
• प्रकाशक– मायमिरर पब्लिशिंग हाउस,  पुणे

   या पुस्तकात लेखकाने जपानमधील ओकिनावा बेटावरील लोकांच्या दीर्घायुषी, निरोगी, आणि आनंदी जीवन जगण्याचे रहस्य उलगडून दाखवले आहे.

10. Video support: