Tag: EEG

भाग १: अल्लादीनचा जादूचा दिवा – तुमच्या अर्धजागृत मनाची अफाट शक्ती!

Author:

Prof. Kali Chandrakant

M.Sc., M.Ed., D.C.S.

50+ Years of experience in Physics teaching

    1.प्रस्तावना:

    ” विचारांपासून वास्तवापर्यंतचा प्रवास: तुमच्या आत दडलेला अल्लादीनचा जीन:”

    अल्लादीनच्या गोष्टीतला ‘जीन’ तुम्हाला आठवतोय? जो एका चिराग मधून बाहेर यायचा आणि मालकाची प्रत्येक आज्ञा पाळायचा. पण तुम्हाला माहीत आहे का? आपल्या सर्वांकडे असा एक जादूचा दिवा आहे आणि तो म्हणजे आपले ‘अर्धजागृत मन‘ (Subconscious Mind).

     या विश्वात कोणतीही गोष्ट भौतिक स्वरूपात प्रकट होण्याआधी ती प्रथम विचाररूपात जन्माला येते.

         म्हणूनच, “जसं विचाराल, तसं घडेल” हे वाक्य केवळ तत्त्वज्ञान नाही, तर मानसशास्त्रीय सत्य आहे. याच विचारशक्तीचे गूढ केंद्र म्हणजे — अर्धजागृत मन (Subconscious Mind).

    2. मनाचे चार मुख्य विभाग आणि त्यांच्या अवस्था:

    शास्त्रज्ञांच्या मते, आपल्या मनाचे चार महत्त्वाचे स्तर आहेत, ज्यांच्यामुळे आपल्या जीवनातील अनुभव ठरतात:

 1.चेतन मन (Conscious Mind):

ही आपली ‘जागृत अवस्था’ आहे. तर्क करणे, निर्णय घेणे ही कामे हे मन करते.

२. अर्ध (अव) चेतन मन (Subconscious Mind):

ही ‘ध्यानावस्था’ आहे. येथे आपल्या सर्व सवयी आणि आठवणी साठवलेल्या असतात.

३. अचेतन मन (Unconscious Mind):

 ही ‘स्वप्नावस्था’ आहे.

४. अतिचेतन मन (Super Conscious Mind):

ही ‘गहन निद्रा’ किंवा उच्च अध्यात्मिक अवस्था आहे.

    3. मनाचे विज्ञान: विद्युत कंपने (EEG) चा वैज्ञानिक आधार आणि त्यांचे महत्त्व:

     आपले मन जेव्हा विचार करते, तेव्हा मेंदूमध्ये विद्युत तरंग (Waves) निर्माण होतात. या तरंग गतीनुसार आपल्या मनाची स्थिती ठरते:
  हे तरंग EEG (Electroencephalogram) या वैज्ञानिक उपकरणाद्वारे मोजले जातात. EEG द्वारे मेंदूतील विविध मानसिक अवस्था स्पष्टपणे ओळखता येतात.

  3.1. मनाच्या अवस्था आणि वैज्ञानिक मोजमाप:

मनाची अवस्था	विद्युत लहरी (Waves)	कंपन प्रमाण (Frequency)	मुख्य वैशिष्ट्ये (State)	प्रतिमा / चिन्ह (Images)
जागृत अवस्था	बीटा (Beta)	20 ते 40 Hz	दैनंदिन कामे, तर्क, विश्लेषण आणि बाह्य जगाचे भान.	कामातील व्यक्ती
ध्यानावस्था	अल्फा (Alpha)	7 ते 14 Hz	शांतता, सर्जनशीलता, अंतर्मनाला सूचना देण्यासाठी सर्वोत्तम वेळ.	ध्यानाला बसलेल्या व्यक्ती
स्वप्नावस्था	थिटा (Theta)	4 ते 7 Hz	गहण विचार, कल्पनाशक्ती आणि झोपेतील स्वप्नांचा काळ.	झोपलेल्या/स्वप्न पाहणाऱ्या
निद्रावस्था	डेल्टा (Delta)	0 ते 4 Hz	गाढ झोप, शरीराची नैसर्गिक दुरुस्ती आणि पूर्ण विश्रांती.	शांत झोप

  3.2. महत्त्वाची गोष्ट:

  जागृत मन Alpha अवस्थेत असताना अर्धजागृत मनाशी थेट संवाद साधू शकते.

     हेच ध्यानाचे खरे शास्त्रीय महत्त्व आहे.

   4. बाह्य मन आणि अंतर्मन यातील फरक:

         मनाचे कार्य समजून घ्यायचे असेल, तर एक सुंदर उदाहरण पाहूया.

 बाह्य मन (Conscious Mind) → नदीतील खळखळते पाणी

 अंतर्मन (Subconscious Mind) → नदीतील शांत, खोल पाणी

   विचारांची ताकद : एक साधं पण प्रभावी उदाहरण:

     फक्त लोणचं किंवा चिंच यांचा विचार केला तरी तोंडाला पाणी सुटतं — हे कसं?

    कारण अर्धजागृत मन:

 खरं–खोटं ओळखत नाही, आपण दाखवलेलं दृश्य सत्य मानतं आणि त्यानुसार शरीरात बदल घडवून आणतं

म्हणूनच,    विचार → प्रतिमा → भावना → शरीर → वास्तव

     हा प्रवास सतत घडत असतो.

4.1. चेतन मन (Conscious) विरुद्ध अर्धजागृत मन (Subconscious): Summary:

तुलनेचा मुद्दा	चेतन मन (Conscious Mind)	अर्धजागृत मन (Subconscious Mind)	क्षमता आणि प्रभाव	प्रतिमा / चिन्ह (Images)
भूमिका	हा शरीराचा ‘कॅप्टन’ आहे जो दिशा ठरवतो.	हे जहाजाचे ‘इंजिन’ आहे जे काम पूर्ण करते.	इंजिनशिवाय दिशा व्यर्थ आहे.	कॅप्टन आणि इंजिन
कार्यक्षमता	केवळ १०% क्षमता.	प्रचंड ९०% क्षमता.	अफाट शक्तीचे केंद्र.	हिमनग (Iceberg)
तर्कशास्त्र	तर्क करते, विचार करते, निर्णय घेते.	तर्क करत नाही; मिळालेली आज्ञा निमूटपणे पाळते.	आज्ञाधारक सेवक.	मेंदू/तर्काचे चिन्ह
कार्यकाळ	फक्त आपण जागे असताना कार्यरत असते.	२४ तास, ७ दिवस सतत कार्यरत असते.	कधीही न झोपणारे मन.	घड्याळ
स्मृती (Memory)	अल्पकाळाची स्मृती (Short-term).	दीर्घकाळाची स्मृती आणि संस्कार (Long-term).	आयुष्याचा डेटाबेस.	हार्ड डिस्क/संग्रह
नियंत्रण	बाह्य जग आणि इंद्रियांवर नियंत्रण.	हृदयाचे ठोके, श्वास आणि अनैच्छिक क्रियांचे नियंत्रण.	शरीराचा ऑपरेटर.	श्वासाचे चित्र

4.1. अभ्यासासाठी महत्त्वाची नोंद:

  Subconscious Mind वर काम केल्याशिवाय दीर्घकालीन यश शक्य नाही, कारण:

    सवयी तिथेच साठतात, भीती तिथेच रुजते

 आत्मविश्वासही तिथेच निर्माण होतो

  4.2. महत्त्वाची टीप:

    जागृत मन हे ‘कॅप्टन’ आहे आणि अर्धजागृत मन हे जहाजाचे ‘इंजिन’ आहे. कॅप्टनने दिलेली प्रत्येक आज्ञा इंजिन निमूटपणे पाळते.

   5. यशस्वी लोक आणि अर्धजागृत मन:

    बहुतेक लोक:

 जागृत मनावरच जगतात, तर्क करतात, पण अंतर्मन वापरत नाहीत

मात्र, काही लोक:

 अर्धजागृत मनाचा प्रभावी वापर करतात, म्हणूनच ते असामान्य यश मिळवतात

उदा.

संत ज्ञानेश्वर, स्वामी विवेकानंद, डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम, सचिन तेंडुलकर, कर्मवीर भाऊराव पाटील

   6. निष्कर्ष:

   थोडक्यात सांगायचं झालं तर:

 आपले जीवन आपल्या विचारांनी घडते

 विचारांची खरी शक्ती अर्धजागृत मनात असते

 ध्यान ही त्या शक्तीपर्यंत पोहोचण्याची किल्ली आहे

 Part 2 मध्ये आपण पाहणार आहोत:

 “अर्धजागृत मन उपयोगात आणण्यासाठीची ८ वैज्ञानिक व व्यावहारिक पावले”

7. Video support:

हे व्हिडिओ नक्की पहा  (Reference Video)

• Part 1 https://youtu.be/olL3jRaj9LA